‘Dit is een kans om te ontdekken of een nieuw verdienmodel past naast wat we al doen. Het niet proberen zou een gemiste kans zijn’, zegt melkveehouder en kaasmaker Corné van Leeuwen in het Zuid-Hollandse Schipluiden. Hij mag zich sinds een maand de eerste kweekvleesboer ter wereld noemen.
Corné van Leeuwen is melkveehouder, kaasmaker én horecaondernemer. Op het erf waar zijn familie al generaties lang werkt, komt nu iets totaal nieuws van de grond. Zijn vader was de eerste boer in Nederland met een Lely-melkrobot. En nu zet Corné die innovatieve traditie voort, als eerste boer die kweekvlees gaat produceren naast zijn melkveehouderij. Op zijn erf is inmiddels een mooie plek gecreëerd waar wetenschap, technologie en boerenverstand samenkomen. Van Leeuwen blijft boer, maar breidt zijn bedrijf uit met een nieuwe vorm van voedselproductie: het kweken van vlees uit dierlijke cellen. In plaats van dieren te fokken voor de slacht worden kleine hoeveelheden dierlijke cellen in een bioreactor opgekweekt tot vlees. Zo hoopt hij op termijn een extra bron van inkomsten te realiseren. Hij ziet het produceren van kweekvlees niet als vervanging van de boer, maar juist als een nieuwe kans voor boeren. ‘We blijven voedselmakers, maar met nieuwe middelen en minder belasting voor dier en milieu.’
‘Het verschil? Dat boeren geen koeien verzorgen, maar kleine cellen, gewonnen uit hun koeien’
Wat is kweekvlees?
Kweekvlees wordt gemaakt van een klein beetje dierlijk weefsel, bijvoorbeeld een spiercel van een koe. Die cel groeit in een speciale tank, een bioreactor. In deze uit de kluiten gewassen magnetron worden temperatuur, voeding en zuurstof optimaal op elkaar afgestemd. Zo kan vlees groeien zonder dat er een dier geslacht hoeft te worden. De technologie is nog in ontwikkeling, maar biedt volgens verschillende experts grote kansen. Kweekvlees stoot minder broeikasgassen uit, gebruikt tot 95% minder land en verbruikt minder water dan traditioneel vlees. Daarmee kan het een belangrijke bijdrage leveren aan de eiwittransitie: de omslag naar een duurzamer voedselsysteem met meer plantaardige én nieuwe eiwitbronnen.
Nederland wordt wereldwijd gezien als de bakermat van kweekvlees. Het idee komt van onderzoeker en psycholoog Willem van Eelen, die een alternatief zocht voor de intensieve veehouderij. Van Eelen vroeg patent aan op zijn vinding maar liep stuk op het vele geld dat nodig was om kweekvlees te produceren. Mark Post, hoogleraar aan de Universiteit van Maastricht, zette het werk van Van Eelen voort. In 2013 presenteerde ‘de hamburgerprofessor’, zoals hij wordt genoemd, de eerste kweekvleeshamburger. Een burger van vlees uit een bioreactor, opgekweekt uit stamcellen van een koe. Van Eelen overleed in 2015. Post richtte in 2016 het bedrijf Mosa Meat op en ging door, als een van de spelers in de wereld van het kweekvlees.
Eten kweekvlees mag in Europa nog niet
Inmiddels zijn er wereldwijd naar schatting zo’n 200 bedrijven die zich, met vallen en opstaan, bezighouden met het kweken van vlees. Een brede marktintroductie laat voorlopig nog op zich wachten. Niet alleen vanwege de kostbaarheid en moeilijkheid van opschaalbaarheid, ook omdat het consumeren van kweekvlees in de meeste landen nog niet is toegestaan, in Europa sowieso niet. Wel liggen er inmiddels enkele producten te wachten op wettelijke goedkeuring.
Maar de Europese regelgeving is streng en de procedures duren lang. Waarschijnlijk duurt het nog circa drie jaar voordat er goedkeuring komt. Daarna moet de productie worden opgestart en afzetkanalen worden gevonden. Ondertussen worden er in den lande onder strenge voorwaarden hier en daar de eerste proeverijen georganiseerd en verbetert de technologie stap voor stap. Zo was het kweken van vlees jarenlang sterk afhankelijk van foetaal kalfsserum. Dat was niet alleen erg kostbaar, maar ook ethisch ongewenst. Met nieuwe technologieën, zoals plantaardige groeimedia, is daar inmiddels een antwoord op gevonden.
Eerste kweekvleesboerderij ter wereld
In september volgde een nieuwe doorbraak. Een groep van zeven organisaties in Nederland maakte bekend te starten met de eerste kweekvleesboerderij ter wereld. Het gaat om de volgende zeven namen: RespectFarms, Wageningen University & Research, Mosa Meat, Aleph Farms, Multus, Kipster en Royal Kuijpers. De zeven hebben hun krachten gebundeld in het internationaal expertconsortium Craft. Boeren in Gelderland, Friesland, Noord-Brabant en Zuid-Holland toonden serieuze belangstelling, maar de boerderij, voor zover je het als een boerderij kunt bestempelen, werd eind november gerealiseerd bij Corné van Erven in het Zuid-Hollandse Schipluiden. Op zijn erf zijn nu de eerste productiemodules geplaatst.
Naast de stal van Corné is een kleine productieruimte ingericht met bioreactoren van RespectFarms. De komende weken worden de installaties in gebruik genomen. Daarmee wordt voor het eerst getest hoe kweekvleesproductie kan passen binnen een bestaande melkveehouderij. Ook opent hier volgend jaar een beleefcentrum, waar boeren, scholen en bezoekers uitleg krijgen over kweekvlees en de technologie erachter. Onder andere de Provincie Zuid-Holland ondersteunt het project met een investering van een half miljoen euro.
‘Kweekvlees maken doe je niet zonder maar juist sámen met boeren’
‘Het wordt een plek waar je letterlijk kunt zien hoe de toekomst van voedsel eruitziet. Waar de wetenschap zichtbaar wordt op het erf en waar boeren kunnen ervaren wat kweekvlees voor hun bedrijf kan betekenen’, zegt Ira van Eelen. Jawel, de dochter van Willem van Eelen, grondlegger van het kweekvlees. Met de initiatieven RespectFarms en Cellular Agriculture Netherlands werkt Ira samen met diverse partners hard om het levenswerk van haar vader voort te zetten.
Daarbij is ze overtuigd van één ding: ‘De opmars van kweekvlees moét samen met boeren. Daar was het hele idee van mijn vader ook op gestoeld. Boeren zijn voedselmakers en hebben de kennis, finesse en mentaliteit om een goed stukje vlees op te leveren. Grote partijen zijn volop bezig met kweekvlees, maar zonder boeren erbij te betrekken. Terwijl boeren vanuit hun achtergrond en expertise juist net dat extra kunnen toevoegen.’
‘Kudde’ van kleinere bioreactoren
Het plan van Respect Farms is om geen megabioreactoren neer te zetten die tonnen vlees tegelijk produceren. In plaats daarvan komt er ‘een kudde’ van kleinere bioreactoren op boerderijen in binnen- en buitenland, die verspreid over het jaar vlees leveren. Het melkveebedrijf van Corné van Leeuwen fungeert voorlopig als eerste proeftuin, maar Van Eelen sluit niet uit dat er volgend jaar meer bijkomen.
‘De techniek past makkelijk in de huidige stallen en boeren zijn gewend om techniek te combineren met voedselproductie. Het enige verschil is dat ze geen koeien, kippen of varkens verzorgen, maar kleine cellen, gewonnen vanuit hun eigen vee. Daar moeten ze 24/7 eten geven en goed op passen. Ze hebben daarnaast de ruimte en de mogelijkheden om veel energie te produceren, wat nodig is voor de kweekvleesproductie.’ In het ideaalplaatje leveren lokale bedrijven de eiwitrijke voeding voor het kweekvlees, zoals restproducten van bierbrouwerijen of bietenloof dat op de akkers achterblijft. Door zulke reststromen te gebruiken als voeding, levert het ook geld op voor bedrijven en boeren in de regio.’
Wat wordt het verdienmodel
De grote vraag die rijst is: hoe ziet dat verdienmodel voor de boer er dan uit? Leon Moonen, melkveehouder in Noord-Brabant, is al veertien jaar betrokken bij onderzoek naar kweekvlees. Hij beschrijft het vlees als bijzonder lekker en smakelijk. ‘En dat is logisch, want het is ook gewoon echt vlees. Het enige verschil is dat het proces, dat normaal gesproken in de koe gebeurt, nu plaats vindt buiten het dier.’
Moonen plaatste recent in vakblad V-Focus echter wel een grote ‘maar’. ‘Een goed verdienmodel voor boeren is er tot op heden nog niet.’ Ira van Eelen stelt in een reactie dat dit het komende jaar met Corné van Leeuwen nader wordt uitgewerkt. ‘Corné krijgt de uren die hij erin steekt vergoed en samen gaan we kijken hoe we een goed verdienmodel kunnen neerzetten. Zodra alle lichten op groen staan, zijn wij ervan overtuigd dat dit een prachtig verdienmodel gaat opleveren voor boeren.’ De eerste overwinning is er volgens haar al: ‘Van Leeuwen is de eerste boer ter wereld die voor zijn deelname landbouwfinanciering ontvangt van Brussel.’
Zelf ziet Van Leeuwen het project vooral als een kans om zijn bedrijf verder te ontwikkelen. ‘Als boer moet je vooruitkijken, zeker in deze tijd. Dit is een kans om te zien of een nieuw inkomstenmodel past, naast wat we al doen. Kweekvlees maken op de boerderij klinkt op veel manieren heel logisch. Het zou een gemiste kans zijn om dit niet te proberen.’ In een interview met het Algemeen Dagblad zegt de Zuid-Hollandse melkveehouder dit een minder grote stap te vinden dan de komst van de melkrobot in 1993. ‘Die kwam aan de kern van het melkveebedrijf. Koeien moesten ineens zelf gaan beslissen wanneer ze werden gemolken. Dit is gewoon een tak erbij. Al begrijp ik best dat kweekvlees maatschappelijk gezien een veel grotere revolutie is.’
Dit artikel verscheen eerder in Agrarisch Magazine 2026 dat eind 2025 is verspreid onder akkerbouwers en melkveehouders in Noord-Nederland.
