Een accu inzetten om beter om te gaan met eigen opwek? Of voor handel op de energiemarkt? Energieopslag draagt bij aan lagere energiekosten en creëert nieuwe verdienmogelijkheden voor akkerbouwbedrijven. Met de koppeling van een slimme batterij aan zonnepanelen op het dak van de schuur kan de akkerbouwer bijvoorbeeld energiepieken omzeilen of de onbalansmarkt op. Maar hoe werkt dat precies? Wat kost het? En wat kan het financieel opleveren?
Waar elektriciteit voor akkerbouwbedrijven lange tijd vooral een kostenpost was, levert het tegenwoordig steeds vaker geld op. De combinatie van stijgende en fluctuerende energieprijzen, toenemende netcongestie en een groeiend aandeel eigen opwek via zonnepanelen, zorgt ervoor dat ondernemers anders naar hun energiehuishouding kijken. Energieopslag wordt daarbij regelmatig genoemd als mogelijke volgende stap. Maar wat betekent een batterij in de praktijk? En wanneer is het voor een akkerbouwbedrijf interessant? Om te laten zien hoe de cijfers achter zo’n batterij werken, maakte Akker van het Noorden samen met het bedrijf Lokaalstroom een rekenvoorbeeld, om inzicht te geven in de economische en praktische waarde van een batterij op een gemiddeld akkerbouwbedrijf. ‘De uitkomst moet nadrukkelijk worden gezien als een scenario: de realiteit varieert per bedrijf en per marktsituatie’, geeft Bastiaan Kimkes van Lokaalstroom vooraf wel een kleine winstwaarschuwing.
Bruto-investering € 140.000
Het rekenvoorbeeld is gebaseerd op een akkerbouwbedrijf met een zonnestroominstallatie van 250 kWp, goed voor ongeveer 225.000 kWh per jaar. Daarnaast beschikt het bedrijf over een grootzakelijke aansluiting van 3 x 250 A en een batterij met een vermogen van 200 kW en een opslagcapaciteit van 400 kWh. ‘Dit profiel is voor veel akkerbouwbedrijven herkenbaar’, denkt Kimkes. In de zomer is er op het bedrijf een overschot aan zonne-energie, terwijl in het najaar en de winter juist een hogere elektriciteitsvraag ontstaat, bijvoorbeeld voor het drogen, opslaan en koelen van producten. Juist deze combinatie van pieken en dalen in opwek en verbruik maakt energieopslag interessant. De batterij kan energie tijdelijk opslaan en inzetten op momenten dat dat economisch of technisch gunstig is. ‘De investering voor een dergelijk systeem ligt indicatief rond de € 140.000’, rekent Kimkes voor. Afhankelijk van de fiscale positie, rechtsvorm en de toepasbaarheid van regelingen zoals de energie-investeringsaftrek (EIA) en mogelijk de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA), kan de effectieve netto-investering lager uitvallen. In dit rekenvoorbeeld is indicatief gerekend met circa € 110.000 als uitgangspunt.
Verschillende waardestromen
Een batterij genereert in de praktijk niet één type opbrengst, maar wordt ingezet voor meerdere doelen tegelijk. ‘Het gaat om het combineren van verschillende waardestromen binnen het totale energiesysteem van het bedrijf’, legt Kimkes uit. Een eerste toepassing kan het benutten van prijsverschillen op de elektriciteitsmarkt zijn. ‘Op momenten dat er veel zonne- en windenergie beschikbaar is, kunnen elektriciteitsprijzen laag of zelfs negatief zijn. Een batterij kan op dat moment laden en de energie later weer inzetten wanneer de prijs hoger ligt. Dit levert in ons rekenvoorbeeld enkele duizenden euro’s per jaar op’, vertelt Kimkes. De hoogte van deze opbrengst hangt echter sterk af van de volatiliteit op de energiemarkt. In perioden met weinig prijsverschil zal de opbrengst beperkt zijn.
Laden van of ontladen op het net
Wat meer geld oplevert, is het beschikbaar stellen van flexibel vermogen aan het elektriciteitsnet. Via een aggregator kan de batterij worden ingezet om het net in balans te houden. Hierbij wordt de batterij automatisch aangestuurd om op korte termijn te laden of ontladen als er tekorten of overschotten ontstaan in het net. In het rekenvoorbeeld is uitgegaan van gemiddeld 1,5 cycli per dag en een historisch bepaald prijsverschil. Dit resulteert in een theoretische opbrengst van circa € 25.000 per jaar. ‘Tegelijkertijd is dit de meest onzekere component van de businesscase: de opbrengsten zijn sterk afhankelijk van marktomstandigheden en kunnen in de praktijk behoorlijk fluctueren’, stelt Kimkes.
Spelen met vastrecht
Een derde potentiële waardestroom is het zogeheten ‘peakshaving’. Akkerbouwbedrijven hebben vaak specifieke periodes met een enorm hoog energieverbruik, zoals tijdens het inschuren, spoelen, sorteren of koelen van de oogst. In de maanden september tot en met maart draaien de ventilatoren en koelinstallaties om de oogst op de juiste temperatuur te houden. Dit zorgt voor hoge stroompieken. Kimkes: ‘Zonder batterij betaalt een akkerbouwer maandelijks een hoog vastrechttarief aan de netbeheerder, gebaseerd op de hoogste piek (kW) van de maand. Een batterij stelt de akkerbouwer in staat om met de eigen opgewekte zonnestroom direct bij te springen zodra de koeling aanslaat. Dit wordt ook wel aangeduid als ‘peakshaving’ en kan een paar duizend euro per jaar aan besparing opleveren.’ Een vierde toepassing is het slimmer benutten van eigen zonnestroom. In plaats van opgewekte stroom direct terug te leveren tegen relatief lage tarieven, kan een batterij deze energie opslaan en later gebruiken binnen het bedrijf. ‘Dit verhoogt de waarde van de opgewekte energie en vermindert de afhankelijkheid van elektriciteit die op andere momenten moet worden ingekocht. Ook dit kan zo’n € 3.000 per jaar opleveren’, verduidelijkt Kimkes.
Rendement en terugverdientijd
Als we de vier verschillende waardestromen optellen, komt het akkerbouwbedrijf uit het rekenvoorbeeld uit op een financiële opbrengst van jaarlijks tussen de € 34.000 en €36.000. Zie de tabel hieronder. Er zijn echter ook kosten, zoals de kosten voor aansturing en platformgebruik, een financiële vergoeding voor de aggregator, onderhoud en inspecties en reserveringen voor degradatie van de batterij. Na aftrek van deze kosten resteert in dit voorbeeld een indicatief nettoresultaat van circa € 25.000 tot € 30.000 per jaar. ‘Uitgaande van een netto-investering van circa € 110.000 komt de terugverdientijd daarmee uit op ongeveer vier tot vijf jaar’, concludeert Kimkes. Hij benadrukt dat akkerbouwers deze cijfers niet als gegarandeerd rendement kunnen zien. ‘Het uiteindelijke resultaat hangt af van verschillende factoren, zoals de ontwikkeling van elektriciteitsprijzen, de mate van prijsschommelingen, het verbruiksprofiel van het bedrijf, de beschikbare capaciteit op de netaansluiting, contractafspraken met marktpartijen én de technische prestaties van de batterij. Ook speelt mee dat batterijen in de loop van de tijd minder capaciteit krijgen door gebruik. Dit beïnvloedt de opbrengsten op de langere termijn.’
Lokaalstroom: ‘Energiebehoefte bedrijf staat voorop’
LokaalStroom in Dronrijp ondersteunt agrarische ondernemers bij het inrichten en optimaliseren van hun energievoorziening. Het driemanschap Anton Klaver, Theun de Jong en Bastiaan Kimkes runt het bedrijf. Het bedrijf begeleidt het volledige traject: van analyse en ontwerp tot realisatie, contractering en operationele aansturing van installaties. ‘Wij vinden het cruciaal dat agrarische ondernemers energieopslag niet als los verdienmodel benaderen. De batterij maakt onderdeel uit van de totale energiehuishouding van het bedrijf. Dat betekent dat de energiebehoefte van het bedrijf áltijd voorop staat. De batterij wordt zo aangestuurd dat deze beschikbaar is op momenten dat het bedrijf zelf energie nodig heeft. Pas wanneer er ruimte is, wordt gekeken naar inzet op de energiemarkt’, benadrukt Kimkes. Hij legt uit dat dit vraagt om een goed ingericht energiemanagementsysteem, waarin opwek, verbruik en opslag continu op elkaar worden afgestemd. ‘De grootste meerwaarde ligt wat ons betreft niet in mogelijke inkomsten, maar vooral in het vergroten van grip op energie, kosten en risico’s.’
